IRC WHOIS ve WHOWAS: Kullanıcı Bilgisi Sorgulamak

IRC'de birisi hakkında bilgi edinmenin yolu whois sorgusudur. Bu komut, bir kullanıcının kim olduğu, nereden bağlandığı, hangi kanallarda bulunduğu ve ne zamandan beri ağda olduğu gibi bilgileri verir. IRC whois, hem günlük kullanımda hem de kanal yönetiminde en sık kullanılan bilgi komutudur.

WHOIS Kullanımı

/whois Ayse
/whois Ayse Ayse

İkinci biçim, bilgiyi kullanıcının bağlı olduğu sunucudan ister ve boşta kalma süresi gibi bazı ek bilgileri getirir. Bu ayrıntı, çok sunuculu ağlarda önemlidir: Bazı bilgiler yalnızca kullanıcının bağlı olduğu sunucu tarafından bilinir.

Çoğu istemci, kullanıcı listesinde birine çift tıkladığınızda veya sağ tık menüsünden whois sorgusu yapmanızı sağlar.

Çıktı Satırlarının Anlamları

Whois çıktısı, sunucudan gelen birkaç farklı satırdan oluşur:

Kimlik satırı: Nick, kullanıcı adı (ident), host bilgisi ve gerçek ad alanı. Host bilgisi, ağ cloak uyguluyorsa gizlenmiş hâlde görünür.

Kanal satırı: Kullanıcının bulunduğu kanallar. Kanal adının önündeki işaret, o kanaldaki yetkisini gösterir: op, voice veya diğer yetkiler. Gizli kanallar bu listede görünmez (siz de o kanalda değilseniz).

Sunucu satırı: Kullanıcının bağlı olduğu sunucu ve açıklaması. Çok sunuculu ağlarda bu bilgi, kullanıcının coğrafi konumu hakkında ipucu verebilir.

Boşta kalma satırı: Kullanıcının kaç saniye boyunca hiçbir şey yazmadığı ve bağlantı zamanı. Bu bilgi genellikle yalnızca kullanıcının kendi sunucusundan gelir.

Hesap satırı: Kullanıcı services hesabına giriş yapmışsa hangi hesapla giriş yaptığı. Bu, kanal yönetiminde en değerli bilgidir: Kişinin kimliğini doğrulamanın en güvenilir yoludur.

Güvenli bağlantı satırı: Kullanıcı TLS ile bağlıysa belirtilir.

Oper satırı: Kullanıcı IRC operatörüyse belirtilir.

Away satırı: Kullanıcı away durumundaysa away mesajı gösterilir.

Bot satırı: Bazı ağlar, bot olarak işaretlenmiş kullanıcılar için ek bir satır gösterir.

Özel satırlar: Ağlar kendi ek bilgilerini de ekleyebilir: vhost bilgisi, kayıt tarihi, kullanıcı modları.

Kanal Yönetiminde Whois

Bir kanal moderatörü için whois, bir durumu değerlendirmenin ilk adımıdır:

• Kişi services hesabına giriş yapmış mı? Yapmışsa hesap adı, nick'ten daha güvenilir bir kimliktir.
• Hangi kanallarda bulunuyor? Bu, kişinin ilgi alanları ve ağdaki geçmişi hakkında ipucu verir.
• Ne zamandan beri bağlı? Yeni bağlanmış bir hesap, spam şüphesinde dikkate alınacak bir bilgidir.
• Host bilgisi ne? Ban maskesi oluşturmak için gerekir. Bkz. IRC ban maskeleri.
• TLS kullanıyor mu? Bazı ağlar güvenli bağlantı kullanan kullanıcılara ek haklar tanır.

WHOWAS: Ayrılmış Kullanıcılar

/whowas Ayse
/whowas Ayse 5

Bu komut, ağdan ayrılmış bir kullanıcının son bilinen bilgilerini gösterir. İkinci parametre, kaç kayıt gösterileceğini belirtir.

Whowas, sunucunun tuttuğu geçmiş kadar geriye gider. Bu geçmişin boyutu sunucu yapılandırmasına bağlıdır: Yoğun bir sunucuda kayıtlar hızla eskir, sakin bir sunucuda günler öncesine kadar bilgi bulunabilir.

Whowas'ın tipik kullanımı şudur: Bir kullanıcı kanaldan ayrıldıktan sonra bir sorun fark edildiğinde, o kullanıcının host bilgisini öğrenip ban maskesi oluşturmak.

WHO Komutu ile Fark

İki benzer komut vardır ve karıştırılır:

WHOIS: Tek bir kullanıcı hakkında ayrıntılı bilgi verir.

WHO: Bir kanalın veya bir maskeyle eşleşen kullanıcıların listesini verir; her kullanıcı için daha az bilgi gösterir.

WHO, bir kanaldaki bütün kullanıcıların host bilgilerini bir listede görmek gibi işler için uygundur. Ayrıntılar IRC list, names ve who yazımızda.

Gizlilik Boyutu

Whois, bir kullanıcı hakkında ciddi miktarda bilgi verir. Bu bilgilerin bir kısmı kullanıcının kontrolündedir, bir kısmı değildir.

Kullanıcının kontrol edebildikleri:

• Gerçek ad alanındaki metin (istemci ayarlarından değiştirilir).
• Hangi kanalların görünür olduğu (gizli kanallar listelenmez).
• Away mesajı.
• Bazı ağlarda kanal listesini tamamen gizleyen bir kullanıcı modu.

Kullanıcının kontrol edemedikleri:

• Host bilgisi (ağ cloak uygularsa gizlenir ama tamamen kaldırılamaz).
• Bağlı olduğu sunucu.
• Bağlantı zamanı ve boşta kalma süresi.

Gizliliğe önem veren kullanıcılar için öneriler: Gerçek ad alanına kişisel bilgi yazmayın, ağın cloak özelliğini kullanın, mümkünse bir vhost alın ve kanal listesini gizleyen kullanıcı modu varsa değerlendirin. Bkz. IRC kullanıcı modları ve HostServ vhost.

Operatörler ve Whois

IRC operatörleri, normal kullanıcılardan daha fazla bilgi görür: Gerçek IP adresi, cloak öncesi host, bazı ağlarda bağlantı ayrıntıları. Bu, ağ yönetimi için gereklidir ama operatörlerin bu bilgiyi sorumlu kullanması beklenir.

Bazı ağlar, kayıtlı kullanıcılara kendilerini kimin whois yaptığını gösteren bir seçenek sunar. Bu özellik, taciz durumlarında kimin sizi takip ettiğini anlamanıza yardımcı olabilir.

Operatör araçları için IRC oper komutları yazımıza bakın.

Boşta Kalma Süresi

Boşta kalma süresi (idle time), kullanıcının son mesajından bu yana geçen süreyi gösterir. Bu bilgi kullanışlıdır ama yanıltıcı olabilir:

• Kullanıcı bilgisayarının başında olup okuyor ama yazmıyor olabilir.
• Bir bouncer kullanıyorsa bağlantı sürekli açıktır ama kişi orada olmayabilir.
• Bazı istemciler ve scriptler, sunucuya periyodik mesaj gönderdiği için süreyi sıfırlayabilir.

Bu yüzden uzun bir boşta kalma süresi "kişi yok" anlamına gelmez; kısa bir süre de "kişi aktif" anlamına gelmeyebilir.

Gerçek Bir Senaryo

Bir kanal moderatörü, kanala reklam mesajı gönderip hemen çıkan bir kullanıcıyla uğraşıyor. Kullanıcı çıktığı için ban maskesi oluşturmak için host bilgisine ihtiyacı var. Whowas komutuyla kullanıcının son bilgilerini alıyor ve host bilgisinden uygun bir maske oluşturup kanalın otomatik ban listesine ekliyor. Ayrıca whowas çıktısında kullanıcının services hesabına giriş yapmadığını görüyor; kanalı yalnızca kayıtlı kullanıcılara açan bir mod ekleyerek benzer saldırıları önlüyor.

Sonuç

Whois, IRC'de bilgi edinmenin ana aracıdır: kimlik, kanallar, sunucu, hesap durumu ve bağlantı bilgileri. Whowas, ayrılmış kullanıcılar için aynı bilgiyi sınırlı bir geçmişten getirir. Çıktı satırlarının anlamlarını bilmek, hem günlük kullanımda hem de kanal yönetiminde fark yaratır. Kendi gizliliğiniz için gerçek ad alanınızı ve cloak ayarlarınızı gözden geçirin. Mod sistemine geçmek için sıradaki rehberimiz IRC mode komutu.